Informacje podstawowe

Co to są niekonwencjonalne złoża gazu ziemnego?

Są to złoża takiego samego gazu, jak w złożach konwencjonalnych. Różnica polega wyłącznie na sposobie i miejscu gromadzenie się gazu, w przypadku złóż konwencjonalnych nagromadzenia gazu występują w skałach porowatych przykrytych warstwą skał nieprzepuszczalnych, zaś w złożach niekonwencjonalnych nagromadzenia gazu występują w skałach nieprzepuszczalnych.

Wyróżniamy trzy rodzaje niekonwencjonalnych złóż gazu ziemnego:
 

  • Gaz łupkowy (shale gas od angielskiej nazwy skały, z którą jest związany, czyli łupka ilastego) – występujący w czarnych łupkach bogatych w materię organiczną.
  • Gaz zamknięty (tight gas) - to gaz uwięziony w izolowanych porach skalnych, np. w piaskowcach lub skałach węglanowych o bardzo niskiej przepuszczalności.
  • Metan pokładów węgla (coal bed methane, CBM) – występuje w postaci cząsteczek gazu zaabsorbowanych przez węgiel.

Zachęcamy do obejrzenia poniższej animacji pt. Gaz łupkowy od A do Z - przygody pewnego inwestora:

Jak powstał gaz z łupków?

Gaz z łupów podobnie jak węgiel i inne węglowodory powstał ze szczątek organicznych roślin, zwierząt i mikroorganizmów. Około 485-420 mln lat temu z obumarłych szczątek organicznych na dnie morza tworzyły się osady ilasto-mułowcowe z domieszką materii organicznej. Materia organiczna zawarta w tych osadach w wyniku oddziaływania wysokiej temperatury i ciśnienia przeobraziła się, najpierw w ropę naftową, a następnie w gaz ziemny.

W celu lepszego zrozumienia procesów odpowiedzialnych za powstanie gazu z łupków zapraszamy do obejrzenia poniższego materiału filmowego:

Jak duże są zasoby gazu z łupków na świecie?

Na to pytanie trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi, gdyż większa część świata jest jeszcze słabo lub zupełnie nierozpoznana. Szacuje się, że światowe zasoby gazu w złożach niekonwencjonalnych są dziesięciokrotnie większe od zasobów konwencjonalnych. Najwięcej wiadomo na temat Ameryki Północnej. Ocenia się, że blisko 40% produkcji gazu w USA pochodzi ze złóż typu shale gas, a łącznie ze złóż niekonwencjonalnych (wraz z tight gas i CBM) produkuje się tam około 60% gazu.

Jak duże są zasoby gazu ze złóż niekonwencjonalnych w Polsce?

Dotychczas zaprezentowane zostały dwa raporty naukowe oceniające wielkość zasobów gazu ze złóż niekonwencjonalnych w Polsce:

W 2012 roku przedstawiony został raport zasobowy dotyczący wielkości złóż gazu z łupków. Oszacowano wówczas, że najbardziej prawdopodobne zasoby wydobywalne gazu łupkowego mieszczą się w przedziale od 346 do 769 mld m3. Raport można znaleźć poniżej:

Ocena zasobów wydobywalnych gazu ziemnego i ropy naftowej w formacjach łupkowych dolnego paleozoiku w Polsce (Basen Bałtycko – Podlasko – Lubelski)

Następnie w marcu 2015 r. zaprezentowany został raport dotyczący złóż gazu zamkniętego tzw. tight gasu. Zasoby wydobywalne w tym przypadku zostały oszacowane na około 153-200 mld m3. Odnośnik do raportu prezentujemy poniżej:

Prognostyczne zasoby gazu ziemnego w wybranych skałach zbiornikowych Polski

Pod koniec 2015 roku Państwowy Instytut Geologiczny - PIB przedstawi nowy raport dotyczący zasobów złóż gazu łupkowego w Polsce. Raport zostanie sporządzony z wykorzystaniem danych pochodzących z otworów poszukiwawczych, wykonanych w Polsce w latach 2010 - 2014.

Gdzie na terenie Polski może występować gaz z łupków?

Istnieją podstawy, żeby przyjmować że shale gas występuje w Polsce w basenie bałtyckim, depresji podlaskiej oraz na Lubelszczyźnie. Pewność co do wielkości zasobów dadzą informacje uzyskane w ramach projektowanych wierceń. Światowi giganci naftowi oraz firmy polskie prowadzący poszukiwania po zakończeniu rozpoznania określą szczegółową ilość zasobów gazu łupkowego w dokumentacjach geologicznych.

Kiedy dowiemy się czy gaz w łupkach występuje w Polsce?

Pełne dane geologiczne na temat możliwości wydobywania gazu łupkowego w Polsce będą dostępne po zakończeniu prac badawczych i odwiertów prowadzonych przez inwestorów na podstawie koncesji na poszukiwanie i rozpoznanie złóż gazu ze źródeł niekonwencjonalnych. W tej chwili wiadomo już, że mamy gaz w polskich łupkach, problemem jest natomiast wydobycie go w ilości, która byłaby ekonomicznie opłacalna. W chwili obecnej najważniejsze jest określenie możliwości wydobywania gazu z łupków – jego opłacalność i zainteresowanie inwestorów.

Kiedy i gdzie rozpoczęto poszukiwania gazu z łupków w Polsce?

Pierwsze wiercenie rozpoczęło się w czerwcu 2010 r. w rejonie Łebienia (woj. pomorskie). Wiercenia oraz inne prace geologiczne składające się na poszukiwanie i rozpoznawanie złóż gazu z łupków będą 
prowadzone przez podmioty, które uzyskały odpowiednie koncesje poszukiwawczo-rozpoznawcze.

 

 

Od kiedy gaz z łupków jest znany i wykorzystywany?

Niekonwencjonalne złoża gazu odkrywano na świecie już dawno, począwszy od XIX wieku, jednak produkcja bardzo niewielkich ilości była często przypadkowa. Przewiercając łupki przypadkowo otrzymywano przypływy gazu i z nich korzystano, ale udział takiego gazu w produkcji był znikomy. Świadome poszukiwania i produkcja gazu łupkowego w zasadzie zaczęły się na większą skalę w 90. latach ubiegłego stulecia.

Czym różni się technika wydobywania „zwykłego” gazu ziemnego od gazu z łupków?

Zazwyczaj szukając złóż wystarczy wiercić pionowo w dół na określoną głębokość. Żeby pozyskać gaz ze źródeł niekonwencjonalnych trzeba po pierwsze zmieniać kierunek wiercenia (wiercenia krzywione, poziome odcinki wierceń), a po drugie prowadzić zabiegi polegające na szczelinowaniu skał, aby gaz mógł się z niej wydostać i popłynąć do otworu wiertniczego.

rysunek ilustrujący sposób wydobywania gazu z łupków

 

Jakie warunki trzeba spełnić, żeby uzyskać koncesję na poszukiwanie i rozpoznawanie złóż węglowodorów oraz wydobywanie węglowodorów ze złóż lub koncesję na wydobywane węglowodorów ze złóż?

Wymagania, jakie powinien spełniać podmiot zamierzający ubiegać się o koncesję  na poszukiwanie i rozpoznawanie złóż węglowodorów oraz wydobywanie węglowodorów ze złóż określają przepisy ustaw o swobodzie działalności gospodarczej i Prawo geologiczne i górnicze.

Każdy podmiot, który zamierza ubiegać się o koncesję dotyczącą węglowodorów jest obowiązany do poddania się weryfikacji przez ministra właściwego do spraw środowiska w procedurze kwalifikacji, gdyż jedynie podmiot, który otrzymał decyzję o pozytywnej ocenie z postępowania kwalifikacyjnego może starać się o przyznanie koncesji.

Samo udzielenie koncesji na poszukiwanie i rozpoznawanie złoża węglowodorów oraz wydobywanie węglowodorów ze złoża lub koncesji na wydobywanie węglowodorów ze złoża wymaga przeprowadzenia postępowania przetargowego, w trakcie którego dochodzi do oceny złożonych ofert pod kątem doświadczenia, możliwości technicznych i finansowych oferenta, a także proponowanej technologii, zakresu oraz harmonogramu prac. Zwycięzcą przetargu zostaje podmiot albo podmioty, których oferta uzyskała najwyższą ocenę.

Czy udzielone koncesje uprawniają do wydobywania gazu z łupków?

Dotychczas udzielone zostały wyłącznie koncesje na poszukiwanie, bądź poszukiwanie
i rozpoznawanie złóż, które nie uprawniają do wydobywania gazu z łupków.

Rozpoczęcie wydobycia gazu ze złóż możliwe jest wyłącznie gdy:

  • przedsiębiorca w drodze przetargu uzyska koncesję na wydobywanie węglowodorów ze złoża,
  • przedsiębiorca w drodze przetargu uzyska koncesję na poszukiwanie i rozpoznawanie złoża węglowodorów oraz wydobywanie węglowodorów ze złoża, a następnie uzyska decyzję inwestycyjną,
  • przedsiębiorca posiada koncesję na poszukiwanie i rozpoznawanie złóż, którą w przeciągu 2 lat od dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy Prawo geologiczne i górnicze przekształci w koncesję na poszukiwanie i rozpoznawanie złoża węglowodorów oraz wydobywanie węglowodorów ze złoża, a następnie uzyska decyzję inwestycyjną,
Kto obecnie posiada koncesję na poszukiwanie niekonwencjonalnych złóż gazu ziemnego?

Zestawienie podmiotów, które posiadają wydane przez Ministra Środowiska koncesje na poszukiwanie i/lub rozpoznawanie złóż węglowodorów uwzględniające gaz z łupków w Polsce.

 

 

Co może zmienić odkrycie złóż gazu z łupków w Polsce pod względem energetycznym, w polityce klimatycznej?

Wydobycie gazu z łupków i jego udział w bilansie energetycznym kraju mogłoby oznaczać pomoc w realizacji strategicznego celu polskiej i unijnej zarazem polityki energetycznej i klimatycznej, którym jest przede wszystkim zmiana bilansu energetycznego, wzrost udziału bardziej ekologicznego niż węgiel gazu w strukturze nośników energii.

Jeśli doszłoby do wydobycia gazu z łupków, oznaczałoby to z jednej strony dywersyfikację źródeł paliwa gazowego, co jest warunkiem zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego, z drugiej zaś istotne ograniczenie emisji ze spalania. Dzięki szerszemu wykorzystaniu gazu ziemnego Polska mogłaby uzyskać m.in. zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych, zmniejszenie zanieczyszczeń powietrza z sektora energetycznego i zwiększenie efektywności energetycznej. Jest to istotne ze względu na fakt, że ograniczenie emisji CO2 w warunkach polskich musi odbywać się w sposób stopniowy.

Ochrona środowiska w trakcie poszukiwań węglowodorów

Charakter i intensywność oddziaływania eksploatacji gazu ziemnego na poszczególne elementy środowiska wynika ze stosowanych technologii i jest zmienna na różnych etapach prac.
W procesie eksploatacji gazu z łupków wyróżnia się następujące etapy przedsięwzięcia:

  • prace przygotowawcze,
  • wiercenie otworów,
  • zabiegi stymulacji złoża (szczelinowanie hydrauliczne),
  • przygotowanie do eksploatacji,
  • eksploatacja (wydobycie gazu z otworów),
  • likwidacja otworów i rekultywacja terenu.

Każdy z wymienionych etapów prac niesie ze sobą inny rodzaj i zakres potencjalnych oddziaływań na środowisko naturalne i dla każdego z nich są stosowane odmienne procedury ich oceny oraz minimalizacji. Dla tego typu działalności znamienne jest, że prace w kolejnym etapie zależą od wyników etapu poprzedniego oraz od sposobu jego realizacji.

Zachęcamy również do obejrzenia materiału video pt. Ochrona środowiska w trakcie poszukiwań węglowodorów, w tym gazu z formacji łupkowych.